Ιουλ 25

Ομιλία στη Βουλή στη συζήτηση για τις Προγραμματικές Δηλώσεις της Κυβέρνησης

Κυρίες και Κύριοι,

Αυτή θα είναι μια ομιλία χωρίς πρόλογο. Λόγω ελλείψεως χρόνου, θα μου επιτρέψετε να μπω κατευθείαν στην ουσία. Και κύριε Πρόεδρε παρακαλώ για την ανοχή σας ως προς το χρόνο, αλλά νομίζω πως οι Έλληνες πολίτες περιμένουν αυτήν την ώρα να ενημερωθούν για μια σειρά από κρίσιμα θέματα που αφορούν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Θα ήθελα να ξεκινήσω από τα ζητήματα του περιβάλλοντος, στα οποία δυστυχώς λόγω συνθηκών δεν προλαβαίνω να αναφερθώ όσο θα ήθελα. Όποιος γνωρίζει όμως την πορεία μου ξέρει ότι είναι ένα θέμα που έχω στην καρδιά μου και αποτελεί προτεραιότητα για μένα.

Ως υπουργείο ο κεντρικός μας άξονας είναι η στροφή σε ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης.

Προς αυτή την κατεύθυνση υιοθετούμε μια ολιστική προσέγγιση, που θα μας επιτρέψει να συμβάλουμε στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και να πιάσουμε τους σχετικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Συμφωνίας των Παρισίων.

Δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στις πράσινες επενδύσεις, στην προώθηση της οικο-καινοτομίας, και στη δημιουργία πολλών χιλιάδων νέων ποιοτικών θέσεων εργασίας. Διότι έχει έρθει η ώρα να συνειδητοποιήσουμε ότι η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να γίνει καταλύτης για την ανάπτυξη, και όχι εμπόδιο. Μάλιστα δύο από τα μεγάλα projects, στα οποία αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός, αφορούν σε μεγάλο βαθμό και το δικό μας υπουργείο. Είναι απολύτως ενδεικτικά του τι εννοούμε.

  • Παράλληλα, προωθούμε τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία, δηλαδή σε ένα μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης με βάση την επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση υλικών. Αυτή η στροφή, πέραν της θετικής επίδρασης στο περιβάλλον, ξέρουμε από πρόσφατες μελέτες ότι μπορεί να δημιουργήσει 16.000 θέσεις εργασίας στην Ελλάδα.

  • Σε αυτό το πλαίσιο, γνωρίζουμε δυστυχώς ότι στην ανακύκλωση οι επιδόσεις της χώρας μας είναι απογοητευτικές. Παρ’ όλες τις εξαγγελίες της προηγούμενης κυβέρνησης η ανακύκλωση κόλλησε τα προηγούμενα τέσσερα έτη στο 18%, ενώ ο κοινοτικός στόχος είναι 50% ως το 2020. Απαραίτητο βήμα για να αντιστρέψουμε αυτή την κατάσταση είναι να προωθήσουμε εντατικά τη διαλογή στην πηγή σε χωριστά ρεύματα, ξεκινώντας από την προώθηση των καφέ κάδων για τα οργανικά απόβλητα πράγμα στο οποίο θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση.

  • Θα ήθελα να σταθώ στην πλαστική ρύπανση, που επηρεάζει ιδιαίτερα τις θάλασσές μας. Όπως έχει πει ο πρωθυπουργός, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να γίνει πρωτοπόρος στη Μεσόγειο στη μάχη κατά του πλαστικού. Και αυτό θα επιδιώξουμε, υιοθετώντας τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία.

  • Γνωρίζουμε επίσης ότι ένα ζήτημα ύψιστης σημασίας είναι η ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων, εστιάζοντας ιδιαίτερα στα ΣΔΙΤ. Ως υπουργός είχα συμβάλει σε τέτοιες πρωτοβουλίες, όπως στην Ήπειρο, στις Σέρρες, στην Ηλεία και στη Δυτική Μακεδονία. Λυπάμαι που η προηγούμενη Περιφερειάρχης Αττικής ακύρωσε αντίστοιχα σχέδια στη μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας. Έτσι, ενώ στα μέρη που προανέφερα υπάρχει μια νέα πραγματικότητα, στην Αττική υπάρχουν λόφοι από σκουπίδια.

  • Στο ίδιο θέμα, εξετάζουμε την εφαρμογή ενεργειακά αποδοτικών τεχνικών με στόχο την ανάκτηση ενέργειας από απόβλητα. Ώστε να είμαστε στην πρώτη γραμμή της καινοτομίας, υιοθετώντας καλές πρακτικές από χώρες όπως η Φινλανδία.

  • Ένα ζήτημα στο οποίο εστιάζουμε ιδιαίτερα είναι οι μεγάλες καθυστερήσεις στις περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, που αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στην προσέλκυση επενδύσεων. Έχουμε προετοιμάσει νομοσχέδιο για την απλοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών, στο πλαίσιο της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας. Παράλληλα, προωθούμε με ταχύτητα την ολοκλήρωση του κτηματολογίου για το οποίο αναγνωρίζω ότι έχει γίνει πρόοδος.

  • Δίνουμε επίσης ιδιαίτερη έμφαση στις προστατευόμενες περιοχές, και ιδιαίτερα τις περιοχές Natura 2000, που μπορούν να αποτελέσουν πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης.

  • Στα δάση επικεντρωνόμαστε στην ολοκλήρωση των δασικών χαρτών με επίσπευση των διαδικασιών επίλυσης αντιρρήσεων και θέτουμε τις προδιαγραφές για σύγχρονα αντιπυρικά σχέδια.

  • Στη χωροταξία και την πολεοδομία βασικός μας στόχος είναι η βιώσιμη χωρική ανάπτυξη. Δρομολογούμε την άμεση απεμπλοκή εμβληματικών επενδύσεων που καθυστερούν αδικαιολόγητα, όπως το Ελληνικό. Προχωράμε στη ριζική απλοποίηση της νομοθεσίας και των διαδικασιών σχεδιασμού και αδειοδότησης. Και καθορίζουμε χρήσεις γης σε όλη τη χώρα ούτως ώστε να γνωρίζει ο καθένας πού μπορεί να ασκήσει κάποια δραστηριότητα, με ασφάλεια δικαίου. Προς αυτή την κατεύθυνση εφαρμόζουμε πρόγραμμα εκπόνησης Τοπικών Χωρικών Σχεδίων -σε επίπεδο δήμου δηλαδή- με στόχο την κάλυψη με χρήσεις γης άνω του 70% της χώρας μέσα σε μια τετραετία.

Προχωρώ με τα θέματα Διεθνούς Ενεργειακής Πολιτικής, που βρίσκονται στην κορυφή της ατζέντας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.  

Η βασική μας στόχευση είναι να βελτιστοποιήσουμε την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, καθώς σήμερα έχουμε πλήρη εξάρτηση από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες, οι οποίοι καλύπτουν πάνω από τα 2/3 του ενεργειακού μας μείγματος.

Αυτό θα το μεταβάλουμε με τις υποδομές και τη βοήθεια των ενεργειακών μας εταίρων, ώστε να μεγιστοποιήσουμε τη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων στην εισαγωγή των υδρογονανθράκων– πέρα από την ανάπτυξη των ΑΠΕ, που επίσης θα επιδιώξουμε δυναμικά.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται:

  • Η ολοκλήρωση του TAP και του πολύπαθου IGB.

  • Η προώθηση νέων υποδομών εισαγωγής LNG.

  • Ιδιωτικές επενδύσεις όπως η FSRU στην Αλεξανδρούπολη και η υποθαλάσσια δεξαμενή φυσικού αερίου στην Καβάλα.

  • Η προώθηση του IGI Poseidon.

  • Η υλοποίηση του αγωγού East Med και η επανεδραίωση της στρατηγικής μας συνεργασίας με τους παραδοσιακούς ενεργειακούς μας εισαγωγείς.

Εμβαθύνουμε, λοιπόν, περαιτέρω τις στρατηγικές μας συνέργιες:

  • Αφενός προς τη Νοτιοανατολική και Παρευξείνια Ευρώπη με έμφαση την τετραμερή συνεργασία μας με τη Σερβία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία και

  • Αφετέρου προς τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και την εμπέδωση της περαιτέρω περιφερειακής συνεργασίας σε θεσμικό επίπεδο με τη Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο.

Για εμάς η ενέργεια είναι ΚΑΙ εξωτερική πολιτική καθώς επιδιώκουμε η Ελλάδα να αναδειχθεί σε πυλώνα σταθερότητας, ασφάλειας και ευημερίας μέσα σε μία ασταθή περιοχή.

Έρχομαι τώρα στο πλέον επείγον ζήτημα που είναι βεβαίως το Σχέδιο Διάσωσης της ΔΕΗ:

Η κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έφτασε την επιχείρηση στα όρια της κατάρρευσης.

Εγκαταλείψατε από ιδεοληψία, το μοντέλο της μικρής, παράλληλης ΔΕΗ, με μείωση του αρχικού μεγέθους της κατά 1/3, αλλά και την εισροή ρευστότητας στο ταμείο για νέες επενδύσεις.

Και συμφωνήσατε μείωση του μεριδίου αγοράς της ΔΕΗ από το 90% στο 50%, χωρίς η ΔΕΗ να πάρει το παραμικρό!

Πρόκειται για τραγελαφική ρύθμιση δια της οποίας φέρατε την εταιρία σε ακραία κατάσταση:

  • Με τα ΝΟΜΕ, τις δημοπρασίες ηλεκτρικού ρεύματος, δηλαδή, που υιοθέτησε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, η επιχείρηση δουλεύει για να χάνει πελάτες προς όφελος των ανταγωνιστών της, καθώς αναγκάζεται να πουλάει κάτω του κόστος με ζημιές που θα φτάνουν τα 600 εκ. ευρώ. Είναι που ο ΣΥΡΙΖΑ θα πολεμούσε τα μεγάλα συμφέροντα…!

  • Η μετοχή της εταιρίας έχασε επί των ημερών σας πάνω από 80% της χρηματιστηριακής της αξίας, αλλά πλέον, μετά τις ευρωεκλογές, έχει ανέβει 85% -από τα 1,3 ευρώ στα 2,4- εξαιτίας της εμπιστοσύνης προς την κυβέρνησή μας

  • Για τις λιγνιτικές μονάδες -που ορισμένοι τις θεωρούσαν «πετράδια» της ΔΕΗ- είδαμε ότι στον διαγωνισμό που διοργάνωσε ο ΣΥΡΙΖΑ δεν βρέθηκε αγοραστής, πράγμα που υπογραμμίζει την απαξίωσή τους.

  • Και ο ορκωτός ελεγκτής, η Ernst & Young, στην ετήσια έκθεσή του πριν λίγους μήνες, αναφέρθηκε, αυτολεξεί σε «σημαντική αμφιβολία σχετικά με τη δυνατότητα της Εταιρίας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους». Μιλάει, δηλαδή, ευθέως, για πρόβλημα βιωσιμότητας της ΔΕΗ.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, επομένως, πρέπει να κάτσει να αναλογιστεί τις ευθύνες του για την καταστροφική συμφωνία της «μισής ΔΕΗ».

Να απολογηθεί στους καταναλωτές και τους φορολογούμενους. Να μην προκαλεί τη νοημοσύνη των Ελληνίδων και των Ελλήνων ισχυριζόμενος ότι η ΔΕΗ δεν έχει τάχα πρόβλημα. Το επόμενο που θα μου πείτε είναι ότι δεν λέγομαι Κωστής Χατζηδάκης!

Η κατάσταση στη ΔΕΗ είναι πάρα πολύ άσχημη. Το δείχνουν όλα τα στοιχεία που σας παρέθεσα.

Γι’ αυτό, άλλωστε, αυτήν την ώρα δεν υπάρχει στρατηγικός επενδυτής. Δεν μπορεί να λειτουργήσει το σενάριο της «Μικρής ΔΕΗ».

Δεν μπορεί να εφαρμοστεί ένα πλάνο «καλής» και «κακής» ΔΕΗ, γιατί δεν μπορούν οι φορολογούμενοι να πληρώσουν το κόστος της «κακής ΔΕΗ».

Άρα αυτό που απομένει είναι το Σχέδιο Διάσωσης της ΔΕΗ.

Από πλευράς μου, διαβεβαιώνω προς πάσα κατεύθυνση πως ήρθα εδώ για να συμβάλω στη σωτηρία της ΔΕΗ προς όφελος των καταναλωτών, των εργαζομένων της επιχείρησης και της εθνικής οικονομίας.

Γι’ αυτό και το Σχέδιο Διάσωσης της ΔΕΗ που έχουμε εκπονήσει, κινείται σε δύο άξονες: αφενός στα Μέτρα Στήριξης και αφετέρου στα Μέσα Εξυγίανσης.

Ως προς τα Μέτρα Στήριξης:

  1. Εμείς σε αντίθεση με τη «μισή ΔΕΗ» του κ. Τσίπρα, θα παλέψουμε για μια μεγαλύτερη και ισχυρή ΔΕΗ. Θα διαπραγματευθούμε για να μεγαλώσει η ΔΕΗ, για να ανέβει το μερίδιο της, γιατί μόνον έτσι θα επιτελέσει τον αναπτυξιακό της ρόλο. Διότι το 50% το οποίο συμφωνήσατε, σημαίνει πως πρέπει να χάσει 4 εκατομμύρια πελάτες σε 4 χρόνια. Αυτός ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ και αυτή είναι η Νέα Δημοκρατία.

  2. Επιδιώκουμε την κατάργηση των ΝΟΜΕ. Δεν είναι δυνατόν η εταιρία να πουλάει κάτω του κόστους και να δουλεύει υπέρ των ανταγωνιστών της.

  3. Φροντίζουμε, ώστε με τον προσφορότερο τρόπο, να κλείσει το θέμα των τελών για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας και τα χρήματα αυτά να αποδοθούν στη ΔΕΗ, διότι θα αποτελέσουν μια σημαντική ένεση ρευστότητας.

  4. Το ίδιο θα κάνουμε, κατόπιν συνεννόησης με τις ευρωπαϊκές αρχές, και για τους πόρους από τα Αποδεικτικά Διαθεσιμότητας Ισχύος, που επίσης πρέπει να αποδοθούν άμεσα.

  5. Ενθαρρύνουμε τη μετάβαση της ΔΕΗ προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειες –για λόγους περιβαλλοντικούς, αλλά για να στηρίξουμε την ίδια την επιχείρηση και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Το μερίδιο αγοράς που σήμερα κατέχει η ΔΕΗ στις ΑΠΕ είναι ελάχιστο, περίπου 2,9% και αποτελεί ντροπή, σε σχέση με τις διεθνείς εξελίξεις στις ΑΠΕ.

Περνάω τώρα στα Μέσα Εξυγίανσης:

  1. Προχωρούμε με ένα νέο business plan από τη νέα διοίκηση που θα προκύψει σύντομα, ώστε η εταιρία να απαλλαγεί από το υπάρχον ασφυκτικό πλαίσιο και να μπορεί να λειτουργήσει με ευελιξία, αλλά και ανταγωνιστικά στην απελευθερωμένη αγορά ενέργειας. Βασικός πυλώνας του νέου business plan θα είναι η σταδιακή μετάβαση της εταιρίας στη μετά λιγνίτη εποχή.

  2. Παράλληλα με το πρόγραμμα μετασχηματισμού της ΔΕΗ, δρομολογούμε τη μεταφορά των παγίων της Διανομής της ΔΕΗ στον ΔΕΔΔΗΕ. Στόχος είναι η μερική ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ, με την προσέλκυση αξιόπιστων επενδυτών που ειδικεύονται στα δίκτυα. Έτσι θα αναδειχθεί η κρυμμένη αξία του ΔΕΔΔΗΕ και η ΔΕΗ θα έχει ξεκάθαρο ταμειακό όφελος από τη μερική ιδιωτικοποίησή του.

  3. Εξορθολογίζουμε την τιμολογιακή πολιτική της ΔΕΗ. Προσέξτε, όμως: Η στήριξη των εσόδων της ΔΕΗ, θα εξισορροπηθεί απολύτως για τους καταναλωτές. Αφενός μέσω της πρόσφατης μείωσης του ΦΠΑ και αφετέρου μέσω της περαιτέρω μείωσης του ΕΤΜΕΑΡ, δηλαδή των χρημάτων που πληρώνουν οι καταναλωτές για τις ΑΠΕ. Διότι ο λογαριασμός του ΕΤΜΕΑΡ έχει υπολογιστεί πως θα έχει πλεόνασμα περίπου 200 εκ. ευρώ. Άρα η ΔΕΗ ενισχύεται, αλλά οι καταναλωτές δεν επιβαρύνονται.

  4. Αντιμετωπίζουμε διαρθρωτικές αδυναμίες της ΔΕΗ, προχωρώντας σε στοχευμένες εθελούσιες εξόδους του προσωπικού, ώστε να επιλυθούν ουσιώδη προβλήματα στη διαχείριση ανθρωπίνων πόρων και να έχουμε μια δίκαιη μετάβαση στη νέα εποχή.

  5. Ενισχύουμε τη ρευστότητα της επιχείρησης, κυνηγώντας τα μεγάλα ψάρια και εισπράττοντας από τους στρατηγικούς κακοπληρωτές – μόλις 60.000 καταναλωτές χρωστούν περίπου 800 εκατομμύρια στην εταιρία. Για τους κοινωνικά αδύναμους συμπολίτες μας θα υπάρχει πάντοτε ειδική μέριμνα, εναρμονισμένη άλλωστε με τις πρακτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, είναι σε εξέλιξη η τιτλοποίηση ληξιπρόθεσμων οφειλών – άλλη μια σημαντική ένεση ρευστότητας.

Αυτά είναι, λοιπόν, τα Μέτρα Στήριξης και τα Μέσα Εξυγίανσης που δρομολογούμε.

Αυτό είναι το στοίχημα για εμάς.

Φυσικά, η ενεργειακή μας πολιτική είναι πολύ ευρύτερη, και σε αυτήν περιλαμβάνονται:

  • Η περαιτέρω ιδιωτικοποιήση του ΑΔΜΗΕ.

  • Η απελευθέρωση και ενίσχυση της αγοράς ενέργειας.

  • Η επιτάχυνση της αξιοποίηση των υδρογονανθράκων γι’ αυτό και θα φέρουμε αμέσως στη Βουλή, τις νέες συμβάσεις για τα 4 «οικόπεδα» που υπολείπονται.

  • Η αντιμετώπιση της εκκρεμότητας με τα ΕΛΠΕ σε συνεννόηση με το ΤΑΙΠΕΔ.

  • Η αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ.

  • Η αξιοποίηση επίσης του ορυκτού και μεταλλευτικού μας πλούτου, με έμφαση στην περίπτωση των Σκουριών της Χαλκιδικής, όπου δίνουμε προτεραιότητα.

  • Οι πολιτικές για την ηλεκτροκίνηση, τους συσσωρευτές και την εξοικονόμηση ενέργειας με νέα προγράμματα, παράλληλα προς το Εξοικονομώ κατ’ Οίκον.

  • Η ενίσχυση της αγοράς στις ΑΠΕ.

  • Και η ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των νησιών -ιδίως δε της Κρήτης, όπου διαβεβαιώνω πως θα υλοποιηθεί με όποιον τρόπο κριθεί προσφορότερος, αλλά σε κάθε περίπτωση, το ταχύτερο δυνατόν.

Κυρίες και κύριοι, αυτές είναι οι βασικές γραμμές της πολιτικής μας για το περιβάλλον και την ενέργεια. Οι κατευθύνσεις μας είναι ξεκάθαρες. Θέλουμε να τρέξουμε για να καλύψουμε το χαμένο έδαφος. Χωρίς μαγικές συνταγές. Με βάση τα πετυχημένα παραδείγματα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Είμαστε αποφασισμένοι να τα καταφέρουμε και θα τα καταφέρουμε.

Ιουλ 17

Προτεραιότητα η επιτάχυνση των ενεργειακών υποδομών - ομιλία στο συνέδριο του Economist

Eυχαριστώ τη συντονίστρια του πάνελ και τους οργανωτές του Συνεδρίου για την πρόσκλησή τους. Είναι ιδιαίτερη χαρά για μένα να απευθύνομαι σε ένα τόσο εκλεκτό ακροατήριο.

Σήμερα δεν θα σας μιλήσω για τη ΔΕΗ, θα μιλήσω για αυτήν στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης. Σήμερα θα επικεντρωθώ στα θέματα του Συνεδρίου, καθώς εκτός από τη ΔΕΗ, στην ατζέντα τη δική μου είναι η ιδιωτικοποίηση των ΕΛΠΕ, η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΠΑ, και όλες οι άλλες εκκρεμότητες που υπάρχουν. Θα μιλήσω με άξονα την Διεθνή Ενεργειακή Διπλωματία της χώρας. Άλλωστε το γεγονός ότι έχω κρατήσει το ντοσιέ αυτό στις προσωπικές μου αγωνίες είναι ενδεικτικό και της σημασίας που αποδίδω προσωπικά. Πραγματικά πιστεύω ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει ένας κόμβος και στον τομέα της ενέργειας, πράγμα το οποίο πιστεύουν και όλα τα ελληνικά πολιτικά κόμματα- όχι όλα, αλλά τα βασικότερα.

Κατά καιρούς είχαμε διαφορετικές γνώμες επί των θεμάτων αυτών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα- θα το θυμάστε όλοι- είναι ο TAP, αν έπρεπε να στηρίξουμε τον TAP ή δεν έπρεπε να στηρίξουμε τον TAP. Εν πάση περιπτώσει, εγώ είμαι χαρούμενος που ο ΣΥΡΙΖΑ εγκατέλειψε τις δοξασίες του και που έχει προσχωρήσει στις δικές μας απόψεις. Αυτή την ώρα για τη Διεθνή Ενεργειακή Διπλωματία της χώρας υπάρχει μια βάση πάνω στην οποία μπορούμε να στηριχτούμε. Μπορούν και οι εταίροι μας, οι χώρες με τις οποίες θέλουμε να συνεργαστούμε, οι μεγάλες εταιρείες διεθνώς να ξέρουν ότι, ανεξαρτήτως του ποια κυβέρνηση είναι στη χώρα, γι’ αυτά τα ζητήματα υπάρχει μία συμφωνία. Θα χαιρόμουν να υπάρχει και για τη ΔΕΗ. Θα φανεί, αν υπάρξει δηλαδή.

Τούτων λεχθέντων, θέλω να σημειώσω ότι μιλώντας για τη Διεθνή Ενεργειακή μας Πολιτική και με δεδομένο ότι με βάση τα στοιχεία τα οποία έχω βρει, η Ελλάδα έχει ένα μόνιμο αρνητικό ισοζύγιο εξαρτώμενο κατά 68% από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες.

Η βασική προτεραιότητα της εξωτερικής ενεργειακής μας πολιτικής περιστρέφεται γύρω από τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής μας ασφάλειας. Τι θέλω να πω με αυτό. Θέλω να πω τα εξής: Παρά τις πρόσφατες προόδους που έχουν σημειωθεί στο τομέα της εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων μετά το 2011 -και χαίρομαι που στο πάνελ είναι ο κ. Μανιάτης, ο οποίος συνέβαλε πάρα πολύ προς αυτή την κατεύθυνση- απέχουμε δυστυχώς ακόμα πολλά χρόνια από το να έχουμε μια σημαντική παραγωγή πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Διότι σε αντίθεση με αυτά που σας λένε, αδαείς περί την ενέργεια άνθρωποι, δεν είναι όλα αυτά «Μίκι Μάους» προκειμένου να κάνεις γεώτρηση σήμερα και να έχεις πετρέλαιο αύριο. Απαιτείται κάποιο χρονικό διάστημα, αφού διαπιστωθεί ότι είναι εξορύξιμα τα κοιτάσματα.

Τα πετρελαϊκά μας αποθέματα, πρέπει να σημειώσω, βρίσκονται σε ικανοποιητικό επίπεδο και μας παρέχουν στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και της ΕΕ ένα επαρκές επίπεδο ασφάλειας σε περιόδους δυνητικών κρίσεων. Ωστόσο, το ανάλογο επίπεδο προετοιμασίας μας για το φυσικό αέριο χρήζει περαιτέρω ενίσχυσης και πρέπει να προχωρήσει πέρα από τις αποθηκευτικές δυνατότητες του τερματικού LNG στη Ρεβυθούσα. Και υπάρχουν ιδέες που συζητούνται, όπως ξέρετε, για αυτό, συμπεριλαμβανομένου του FSRUκαι της υπόγειας δεξαμενής στην Καβάλα. Πράγμα το οποίο πρέπει να το δούμε, και το ένα και το άλλο, πώς μπορούμε να τα προχωρήσουμε.

Από την άποψη της στρατηγικής εισαγωγικής διαφοροποίησης, η πολιτική μας θα παραμείνει προσηλωμένη στη διεύρυνση τόσο των πηγών όσο και των οδεύσεων εισαγωγής υδρογονανθράκων, σύμφωνα άλλωστε και με την πολιτική της ΕΕ. Αυτή ήταν η πολιτική εδώ και χρόνια. Αυτή παρέμεινε με την προηγούμενη κυβέρνηση. Αυτή θα παραμείνει και με τη σημερινή κυβέρνηση.

Η υλοποίηση και προώθηση μακρόπνοων σχεδίων υποδομής που θα μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε καλύτερα τους παράγοντες της εσωτερικής ενεργειακής μας ασφάλειας θα βρεθούν στο επίκεντρο των προσπαθειών μας. Τι εννοώ; Την ολοκλήρωση του TAP, την ολοκλήρωση του πολύπαθου IGB- από τότε που ήμουν στο Υπουργείο Ενέργειας το 2009 συμπληρώνεται δεκαετία, το συζητάμε, το ξανασυζητάμε, έχουν γίνει βήματα, αλλά, εν πάση περιπτώσει, δεν το έχουμε ακόμα- την προώθηση νέων υποδομών εισαγωγής LNG, την προώθηση του IGI Poseidon, την υλοποίηση του αγωγού East Med- κοιτάω προς την πλευρά του κ. Λακκοτρύπη- και την επανεδραίωση της στρατηγικής μας συνεργασίας με τους παραδοσιακούς ενεργειακούς μας εισαγωγείς, περιγράφουν ορισμένες από τις βασικές διεθνείς μας προτεραιότητες. 

Τα ανωτέρω σχέδια, είναι προφανές, δεν θα σας το αναλύσω, βοηθάνε την ανάδειξη της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου. Και σημασία έχει να πάμε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Τα σχέδια αυτά είναι πολύπλοκα, στο χάρτη φαίνονται όλα μια χαρά, αλλά υπάρχουν μια σειρά από ζητήματα και πολιτικά και, κυρίως, οικονομικά, για την υλοποίησή τους. Και είμαστε αποφασισμένοι να τρέξουμε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η Ανατολική Μεσόγειος, η οποία μπορεί να αναδειχθεί σε μία νέα σημαντική πηγή παροχής αερίου για την Ελλάδα και την ΕΕ, θα βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής μας, και μάλιστα από τις πρώτες μέρες. Στις 24 και 25 Ιουλίου διεξάγεται στο Κάιρο, η συνάντηση Υπουργών στο πλαίσιο του East Med Gas Forum (EMGF). Είναι ένα φόρουμ, το οποίο θα δούμε πώς θα εξελιχθεί, εμείς θέλουμε να το στηρίξουμε, και στο οποίο συμμετέχουν σημαντικοί παίκτες της περιοχής: οι ΗΠΑ –θα έρθει την επόμενη εβδομάδα 24-25/07 ο υπουργός ενέργειας των ΗΠΑ στο Κάιρο και θα συζητήσουμε- η Κύπρος -θα είναι και ο κ. Λακκοτρύπης- η Αίγυπτος, η Παλαιστινιακή Αρχή, η Ιταλία και η Ελλάδα. Την επόμενη εβδομάδα θα μου δοθεί η δυνατότητα να κάνω και μια σειρά από διμερείς συναντήσεις, προκειμένου να μην χάνουμε χρόνο και για μια σειρά από διμερή θέματα που μας ενδιαφέρουν στο πλαίσιο που σας ανέλυσα.

Παράλληλα με αυτές τις προσπάθειες, θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας στην διεύρυνση του ρόλου των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Διότι δεν μπορεί να γίνει και διαφορετικά. Διότι έχουμε το μεγάλο πρόβλημα του CO2 emissions και όλων των σχετικών τινών προς τη βιομηχανία. Διότι αυτή είναι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η χώρα έχει δεσμευτεί να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Διότι οι πρόοδοι που έχουν γίνει πρέπει να ενισχυθούν. Και, βεβαίως, θα επικεντρωθούμε στην διεύρυνση του ρόλου των εναλλακτικών καυσίμων στο ενεργειακό μας μείγμα, επιταχύνοντας την ενεργειακή μας μετάβαση. Η χώρα έχει κάνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, όχι πάντα με τον σωστό τρόπο, με παρενέργειες, με καθυστερήσεις, με λάθη. Αλλά, πάντως, πρέπει να προχωρήσουμε προς τα εκεί.

Η επίτευξη αυτού του στόχου με τη σειρά του, προϋποθέτει τον τερματισμό της ηλεκτροδοτικής απομόνωσης των νησιών μας, πρωτίστως της Κρήτης. Εμείς στηρίζουμε και το Κρήτη 1 και το Κρήτη 2 και θα συζητήσουμε και με τον κ. Λακκοτρύπη, το έχουμε πει και άλλοτε. Προφανώς θα θέλαμε υποθαλάσσια σύνδεση της Ελλάδας με την Κύπρο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Αναφέρθηκα στο East Med και λόγω των θεμάτων της ενεργειακής επάρκειας στην Κρήτη αλλά επειδή είμαι και Κρητικός έχω και μια ευαισθησία. Για εμάς είναι επείγον θέμα να κλείσει το ζήτημα Κρήτη- Αθήνα. Και υπάρχει τρόπος να γίνουν όλα μαζί, αλλά θέλω να υπογραμμίσω την ανάγκη, από πολλές πλευρές, να προχωρήσει αυτό το project.

Κυρίες και κύριοι, αυτά είχα να πω, σε τίτλους. Δεν ήταν επικολυρική η τοποθέτησή μου, αλλά αντιλαμβάνεστε ότι προσπάθησα να είμαι ουσιαστικός. Σας μίλησα για την ανάγκη να είναι η Ελλάδα διεθνής παίκτης στην περιοχή.

Υπογραμμίζω ότι είναι θετικό το ότι έχουμε μια συναίνεση των βασικών πολιτικών κομμάτων στα θέματα της διεθνούς ενεργειακής πολιτικής. Υπάρχει δέσμευση της κυβέρνησης, για τη συνέχιση όλων των μεγάλων projects, δημόσιων και ιδιωτικών, προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της Ελλάδας, είτε στον ηλεκτρισμό, είτε στο φυσικό αέριο, είτε, οπουδήποτε, στις ΑΠΕ, για το συγκεκριμένο ζήτημα.

Δίνουμε έμφαση στην προώθηση των ΑΠΕ οριζόντια και των εναλλακτικών καυσίμων συνολικά και προχωρούμε δίνοντας έμφαση και στην συνεργασία που έχει διαμορφωθεί, ειδικά στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Επενδύουμε στην συνεργασία μας με την Κύπρο, στην συνεργασία μας με το Ισραήλ, στην συνεργασία μας με τη Αίγυπτο, στην συνεργασία μας με τις ΗΠΑ, έτσι ώστε η Ελλάδα να μπορέσει να εκμεταλλευτεί τη θέση της στον χάρτη, για να ενισχυθεί γεωστρατηγικά και οικονομικά, με καταλύτη την ενέργεια και τις επενδύσεις που μπορεί να γίνουν στην ενέργεια, ωθώντας την ανάπτυξη και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας.

Αυτή ήταν η γενική μου τοποθέτηση και σας ευχαριστώ πολύ.

Ιουλ 11

Τοποθέτηση κατά την τελετή παράδοσης-παραλαβής του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας

 Βρίσκομαι σήμερα σε γνώριμα μέρη. Πέρασα για 9 μήνες το 2009 από αυτό το κτήριο. Διάστημα σύντομο, αλλά ικανό να με κάνει από τότε να ασχολούμαι αρκετά συχνά με τα θέματα αυτού του υπουργείου, ιδιαίτερα τα ενεργειακά.  ·        Άλλωστε, αυτό το διάστημα μου δόθηκε η ευκαιρία να συμβάλω στην προώθηση πρωτοβουλιών όπως το πρόγραμμα «εξοικονόμηση κατ’ οίκον», τα φωτοβολταϊκά στις στέγες, οι υπογραφές διεθνών συμφωνιών για τους ενεργειακούς αγωγούς και η επανεκκίνηση των διαδικασιών για την εξεύρεση υδρογονανθράκων. ·        Με τους υπουργούς από τους οποίους παραλαμβάνω προφανώς και είχαμε πολιτικές διαφορές. Πάντοτε, όμως, ο διάλογός μας γινόταν στο πλαίσιο της ευπρέπειας και της αξιοπρέπειας. ·        Εύχομαι στον συμπατριώτη μου κ. Σταθάκη καλή συνέχεια σε ό, τι κάνει -στον ακαδημαϊκό χώρο ή στην πολιτική. Καλή επιτυχία στα επόμενα βήματά του εύχομαι και στον κ. Δημαρά. Ενώ στον κ. Φάμελλο εύχομαι να μας ασκεί εποικοδομητική αντιπολίτευση, που θα βάζει πάνω από όλα το όφελος των πολιτών. ·        Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, θέλω να διαβεβαιώσω ότι αυτή η κυβέρνηση δεν έρχεται για να γκρεμίσει. Έρχεται για να χτίσει. ·        Ούτε έρχεται για να κατεδαφίσει τα πάντα. Αντίθετα, αυτή η κυβέρνηση έρχεται για να κρατήσει κάθε θετικό που έχει γίνει. ·        Αυτό ισχύει οριζόντια, αλλά ισχύει διπλά σε αυτό το υπουργείο, που είναι κομβικής σημασίας για την καθημερινότητα των πολιτών, αλλά και για την οικονομία. Τις επενδύσεις, δηλαδή, και την ανάπτυξη. ·        Για την καθημερινότητα διότι το ρεύμα και άλλες μορφές ενέργειας εξασφαλίζουν το βιοτικό μας επίπεδο. Κάτι που μπορεί να θεωρούμε δεδομένο, όμως καταλαβαίνουμε τη σημασία του όταν γίνεται ένα black-out, όπως αυτό που έγινε για παράδειγμα χθες στο κέντρο της Αθήνας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, λοιπόν ότι χρειάζεται δουλειά από κάποιους ανθρώπους για να μπορούμε να απολαμβάνουμε μια πιο άνετη καθημερινότητα.   ·        Παράλληλα, φυσικά, η ποιότητα της ζωής μας εξαρτάται από την προστασία του περιβάλλοντος. Και γνωρίζουμε ότι οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής ρύπανσης και της κλιματικής αλλαγής δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά κάτι που βιώνουμε ήδη στην καθημερινότητά μας. ·        Όσον αφορά στην οικονομία, γνωρίζουμε ότι η ενέργεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πρόοδο της χώρας σε πολλούς διαφορετικούς τομείς. Η ενέργεια έχει την προοπτική να γίνει ένας καταλύτης ανάπτυξης για την οικονομία μας. Και το κλειδί για να το πετύχουμε αυτό είναι να δώσουμε προτεραιότητα στην υιοθέτηση ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού επενδυτικού πλαισίου, φιλικού στην επιχειρηματικότητα. ·        Αντίστοιχα σημαντική για την οικονομία μας είναι, φυσικά, και η περιβαλλοντική πολιτική. Ζητήματα όπως αυτά της χωροταξίας, των χρήσεων γης και των περιβαλλοντικών αδειοδοτήσεων, παρ’ ότι ιδιαιτέρως τεχνικά, είναι κομβικά στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας και στην προσέλκυση επενδύσεων. Δύο, άλλωστε, εμβληματικές επενδύσεις στη χώρα, το Ελληνικό και οι Σκουριές, είναι άμεσα συνδεδεμένες με αυτό το υπουργείο.   ·        Θα ήθελα να σταθώ σε κάποιες βασικές προτεραιότητές που θα έχουμε καθώς προχωράμε: o   Στην ενέργεια στοχεύουμε να εργαστούμε σκληρά από την πρώτη μέρα για να εφαρμόσουμε ένα σχέδιο διάσωσης για τη ΔΕΗ. Ένα σχέδιο που θα είναι προς όφελος καταναλωτών και εργαζομένων και θα δώσει νέα προοπτική στην εταιρία. o   Επίσης, εστιάζουμε στην ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των νησιών, που επίσης θα δημιουργήσει σημαντικά οφέλη σε πολλά επίπεδα. o   Ενώ προωθούμε την ολοκλήρωση όλων των διεθνών projects για υποδομές φυσικού αερίου, καθώς και άλλα έργα υποδομών, με γνώμονα μια πολιτική πολλαπλών πηγών και οδεύσεων για τους αγωγούς. o   Στον τομέα της αξιοποίησης των υδρογονανθράκων μιλάμε για επιτάχυνση των διαδικασιών και για έρευνες σε νέα οικόπεδα, διότι θέλουμε να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία για προσέλκυση διεθνών παικτών και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.   o   Για την προστασία του περιβάλλοντος δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και στην εξοικονόμηση ενέργειας. Με πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα «εξοικονομώ κατ’ οίκον» που θα στηριχθεί και θα διευρυνθεί, αλλά και άλλες πρωτοβουλίες που, πέρα από το θετικό αποτύπωμα στο περιβάλλον, θα δώσουν ώθηση σε διαφορετικούς τομείς της οικονομίας και θα αυξήσουν την αξία της ακίνητης περιουσίας. Ενώ θα δημιουργήσουν, παράλληλα, ευκαιρίες για επενδύσεις και νέες δουλειές. o   Παράλληλα, προωθούμε σύγχρονη, φιλική προς το περιβάλλον χωροταξική πολιτική που βάζει τέλος στην άναρχη δόμηση. Ενώ στόχος είναι επίσης να αντιμετωπίσουμε το μεγάλο πρόβλημα της έλλειψης ξεκάθαρων χρήσεων γης, ώστε να διευκολύνουμε τους επενδυτές. o   Επιπλέον, υιοθετούμε οργανωμένα σχέδια για την αναβάθμιση της προστασίας των δασών. o   Και εφαρμόζουμε καλές ευρωπαϊκές πρακτικές στη διαχείριση απορριμμάτων και την ανακύκλωση, αξιοποιώντας ιδιαίτερα τις συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα. Ένα μοντέλο που έχει αποδειχθεί ότι παράγει όφελος για τους πολίτες και το περιβάλλον με χαμηλό κόστος για το δημόσιο.   ·        Θα έχουμε, φυσικά, την ευκαιρία να μιλήσουμε αναλυτικά για τις πολιτικές που σχεδιάζουμε. Σήμερα θα ήθελα να σταθώ απλά στη λογική με βάση την οποία θα κινηθούμε. Στόχος μας, λοιπόν, είναι με λίγα λόγια, να υλοποιήσουμε σύγχρονες πρωτοβουλίες που θα δημιουργήσουν πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία μας. Πρωτοβουλίες που μπορούν να βελτιώσουν το βιοτικό μας επίπεδο και να συμβάλουν στο να παραδώσουμε ένα καλύτερο περιβάλλον στα παιδιά μας. ·        Σε αυτή την προσπάθεια χαίρομαι που θα έχω δίπλα μου δύο καταξιωμένους τεχνοκράτες: o   Τον Γεράσιμο Θωμά που γνωρίζει καλά τον κλάδο της ενέργειας από την εμπειρία του σε υψηλά αξιώματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. o   Και τον Δημήτρη Οικονόμου, έναν ακαδημαϊκό με πλούσιο ερευνητικό έργο, αλλά και εμπειρία στη χάραξη χωροταξικής πολιτικής.   ·        Φυσικά, προσβλέπω σε εποικοδομητική συνεργασία με όλους τους υπαλλήλους του υπουργείου. Σας εμπιστευόμαστε και θέλουμε να μας εμπιστευτείτε κι εσείς. Είμαστε όλοι στην ίδια βάρκα και είναι στο χέρι μας μέσα από συλλογική δουλειά να βοηθήσουμε τον τόπο μας να πάει μπροστά. ·        Βασισμένοι σε αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης, έχουμε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε σημαντικά οφέλη για τους πολίτες. Για όλες τις Ελληνίδες και τους Έλληνες, που περιμένουν από εμάς να τους υπηρετήσουμε με σεμνότητα, σοβαρότητα και κυρίως αποτελεσματικότητα. ·        Γι’ αυτό και είμαστε αποφασισμένοι η προσπάθειά μας να είναι εμπροσθοβαρής. Ξέρουμε ότι το πρώτο εξάμηνο είναι κομβικής σημασίας. Ξέρουμε ότι οι Έλληνες πολίτες δεν θα περιμένουν πολύ. Ξέρουμε ότι θέλουν να γίνει γρήγορα η πατρίδα μας μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα με χαμόγελο και προοπτική. ·        Είμαι βέβαιος πως θα βάλουμε τα δυνατά μας για δικαιώσουμε τις προσδοκίες τους.  
Μαϊ 6

Η ΔΕΗ πάει να γίνει νέα Ολυμπιακή - ομιλία στο 4th Annual Symposium του Hellenic Association for Energy Economics

ΠΗΓΗ : ΑΠΕ-ΜΠΕ 

«Η ΔΕΗ πάει να γίνει νέα Ολυμπιακή. Ακόμη και οι προτάσεις που κάναμε το 2017 δεν ξέρω ποια ισχύ θα έχουν όταν η σημερινή κυβέρνηση παραδώσει τη σκυτάλη. Διότι η φθοροποιός πορεία συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς». Αυτά επισήμανε, μεταξύ άλλων, σήμερα, ο αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας στο συμπόσιο του Hellenic Association for Energy Economics.

«Η Νέα Δημοκρατία», είπε ο κ. Χατζηδάκης, «έχει παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις για το μέλλον της ΔΕΗ» και πρόσθεσε: «Δυστυχώς, όμως, όπως εξελίσσεται το πράγμα, ισχύει το "κάθε φέτος και χειρότερα". Προτάσεις που ίσχυαν το 2015 δεν ισχύουν καθόλου σήμερα. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, σήμερα να βρεθεί αμέσως στρατηγικός επενδυτής για τη ΔΕΗ. Είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί κανείς με την επιλογή, αυτή είναι η πραγματικότητα. Η σωτηρία της ΔΕΗ είναι ο πρώτος στόχος της Νέας Δημοκρατίας». Ο αντιπρόεδρος της ΝΔ, αφού υπογράμμισε την ανάγκη να αντιμετωπιστεί άμεσα ο κίνδυνος έλλειψης ρευστότητας της εταιρείας, τάχθηκε υπέρ της προστασίας των πραγματικά αδύναμων νοικοκυριών, αλλά και αυστηρής αντιμετώπισης των στρατηγικών κακοπληρωτών. Σημείωσε, επίσης, ότι η ΝΔ δεν υποτιμά τις προσπάθειες της διοίκησης και των εργαζομένων, έκανε λόγο, ωστόσο, για έγκλημα που οφείλεται σε κυβερνητικές, πολιτικές αποφάσεις.

 

διαβάστε περισσότερα
Απρ 3

Ομιλία στο Διεθνές Συνέδριο του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων με τίτλο «ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: Ανάπτυξη με Επίκεντρο τις Εξαγωγές»

Κυρίες και κύριοι,

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Εξαγωγέων για την πρόσκληση. Και να εκφράσω τη χαρά μου που βρίσκομαι σήμερα εδώ, ανάμεσα σε ανθρώπους που τα τελευταία χρόνια εκπροσωπούν μια νησίδα προσπάθειας και μάχης στις δύσκολες στιγμές της ελληνικής οικονομίας.

Αξίζουν συγχαρητήρια όλες οι επιχειρήσεις που κατάφεραν μέσα στην κρίση να κρατηθούν όρθιες.

Ένα τμήμα των ελληνικών επιχειρήσεων, αναγκαστικά, στράφηκε στις εξαγωγές λόγω περιορισμένης ζήτησης στη χώρα μας από το 2010 και μετά. Έτσι, από το 2011 ξεκίνησε να παρατηρείται το φαινόμενο μιας κάποιας αύξησης των Ελληνικών εξαγωγών, ορισμένα τουλάχιστον χρόνια, συμπεριλαμβανομένου του 2018. Η αύξηση αυτή, όμως, όσο και αν ευχάριστη, δεν αρκεί. Όχι μόνο γιατί παραμένουμε στις τελευταίες θέσεις του πίνακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και διότι το μερίδιο της Ελλάδας στις συνολικές παγκόσμιες εξαγωγές, όπως δείχνουν τα στοιχεία, έχει περιοριστεί.

Μπράβο λοιπόν για τις προσπάθειες! Μπράβο για τις όποιες θετικές εξελίξεις! Ο δρόμος, όμως, που έχουμε μπροστά μας είναι ανηφορικός.

διαβάστε περισσότερα